Stres w dzieciństwie może wpływać na jelita
Autor: Adrian Goss
Trudne doświadczenia we wczesnym okresie życia mogą wpływać nie tylko na psychikę, lecz także na funkcjonowanie przewodu pokarmowego w późniejszych latach. Nowe badanie sugeruje, że stres we wczesnym dzieciństwie może zaburzać komunikację między mózgiem a jelitami, zwiększając ryzyko bólu brzucha, zaparcia stolca, biegunki czy zespołu jelita nadwrażliwego.
To, co dzieje się z dzieckiem na bardzo wczesnym etapie życia, może pozostawiać ślad na długo — także w układzie pokarmowym. Z najnowszych doniesień wynika, że stres doświadczany w okresie prenatalnym i we wczesnym dzieciństwie może mieć związek z późniejszymi zaburzeniami pracy jelit. Chodzi m.in. o dolegliwości bólowe brzucha, zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego oraz choroby zaliczane do zaburzeń interakcji jelitowo-mózgowej, w tym zespół jelita nadwrażliwego.
Autorzy badania zwracają uwagę, że mózg i jelita pozostają ze sobą w stałej, dwukierunkowej komunikacji. Gdy rozwój tego układu zostaje zaburzony przez przewlekły stres lub niesprzyjające warunki we wczesnym okresie życia, skutki mogą się ujawniać dopiero po latach. To właśnie dlatego część pacjentów z przewlekłymi objawami ze strony przewodu pokarmowego może mieć w wywiadzie obciążające doświadczenia z dzieciństwa.
Badacze analizowali ten problem zarówno w modelach zwierzęcych, jak i w dużych badaniach populacyjnych z udziałem dzieci. W doświadczeniach na myszach oddzielenie młodych od matki na kilka godzin dziennie prowadziło później do nasilenia zachowań lękowych, większej wrażliwości bólowej ze strony jelit oraz zaburzeń motoryki przewodu pokarmowego. Co ciekawe, u samic częściej obserwowano biegunkę, a u samców – zaparcie.
Wyniki sugerują także, że za różne objawy mogą odpowiadać odmienne mechanizmy biologiczne. Zaburzenia motoryki jelit wiązano z aktywnością układu współczulnego, natomiast w odczuwaniu bólu istotną rolę mogły odgrywać hormony płciowe. Z kolei szlaki serotoninowe wydają się mieć znaczenie zarówno dla bólu, jak i pracy jelit. To ważna wskazówka kliniczna: nie każdy pacjent z objawami ze strony przewodu pokarmowego będzie wymagał takiego samego podejścia terapeutycznego.
Wnioski z badań przedklinicznych znalazły częściowe potwierdzenie także w analizach prowadzonych u ludzi. W jednym z projektów oceniono dane ponad 40 tys. dzieci w Danii, obserwowanych do 15. roku życia. Zauważono, że nieleczona depresja u matki w czasie ciąży i po porodzie wiązała się ze zwiększonym ryzykiem rozpoznania u dziecka różnych problemów gastrycznych, takich jak nudności i wymioty, kolka, zaparcie czynnościowe czy zespół jelita nadwrażliwego.
Drugie badanie objęło blisko 12 tys. dzieci w USA uczestniczących w projekcie ABCD. Analiza wykazała, że objawy ze strony przewodu pokarmowego częściej występowały u dzieci, które doświadczyły we wczesnym dzieciństwie niekorzystnych zdarzeń, takich jak zaniedbanie, przemoc czy problemy psychiczne rodziców. Co istotne, w tej grupie nie stwierdzono wyraźnych różnic między chłopcami a dziewczynkami pod względem późniejszych dolegliwości jelitowych.
Zdaniem autorów badania wyniki te mogą mieć praktyczne znaczenie dla lekarzy. W diagnostyce przewlekłych dolegliwości ze strony jelit warto uwzględniać nie tylko aktualny poziom stresu, lecz także historię rozwoju dziecka i wcześniejsze obciążające doświadczenia. Taki szerszy wywiad może w przyszłości pomóc lepiej zrozumieć przyczynę objawów i dobrać bardziej celowane leczenie.
Eksperci podkreślają jednak, że nie oznacza to prostego związku przyczynowo-skutkowego u każdego pacjenta. Problemy jelitowe mają zwykle podłoże wieloczynnikowe — znaczenie mają predyspozycje biologiczne, dieta, mikrobiota, przewlekły stres, choroby współistniejące i styl życia. Nowe badanie wzmacnia jednak przekonanie, że zdrowie psychiczne i środowisko rozwojowe dziecka mogą odgrywać większą rolę w zdrowiu jelit, niż dotąd sądzono.
Źródło: Najjar SA, Kildegaard H, Talati A i wsp. Enteric and Sympathetic Nervous System Pathways Mediate Early Life Stress Effects on Gut Motility and Pain: Mechanistic Findings with Human Correlation. Gastroenterology 2026, Mar 16:S0016-5085(26)00205-2; DOI:10.1053/j.gastro.2026.02.030. Epub ahead of print. PMID: 41850537; PMCID: PMC13004275.
Podobne aktualności
Strona przeznaczona dla lekarzy i osób pracujących w ochronie zdrowia. Wchodząc tu, potwierdzasz, że jesteś osobą uprawnioną do przeglądania zawartych na tej stronie treści.